أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )
263
آثار الباقيه ( فارسى )
روش قدما در استخراج اوج چنين بود كه گفته شد اما رياضيدانان جديد چون دانستند كه آگاهى از اوقات انقلابين سخت و دشوار است و تقريبا مانند ممتنع ، اين بود كه در ارصاد خود براى نقطههاى ا ب ج د اوساط ارباع را كه نيمههاى بروج ثوابت است برگزيدند . استاد من ابو نصر منصور بن على بن عراق كه او نيز از موالى امير المؤمنين « 1 » است در استخراج مطلوب فوق به اين كار نيازمند مىشود كه سه نقطه از فلك البروج را پس از تحصيل اندازه سال خورشيدى رصد كند و من در كتاب الاستشهاد فى اختلاف الارصاد اثبات كردهام كه روش استاد من بر طريقهء محدثون از رياضيون مانند فضل طريقه ايشان است بر فدماى از اصحاب رياضى و سبب اينكه من گاهگاهى از مطلب خارج مىشوم اين است كه خواننده را بواسطه اين ابحاث از كسالت و ملالت بيرون آورم و مثل اين باشد كه در باغهاى حكمت و دانش مشغول تماشا است و اميد است كه اين عذر مقبول افتد . روش يهود در استخراج چهاريكهاى سال اكنون به مطلب خود برگرديم و گوييم : وقتى كه يهود بخواهند چهاريكهاى سال را كه تقوفه نام نهادهاند بشناسند ساليان ناقص آدم را بدل به محزور شمسى كرده و آنچه باقى ماند از براى هر سالى يك روز و ربع كه سى ساعت باشد كنار مىگذارند و هرچه هفته كه بدست آيد كنار مىنهند تا آنكه كمتر از يك هفته بماند و اين باقيمانده را از اول شب چهارشنبه مىشمارند و يا آنكه سه روز بر آن افزوده و مجموع را از آغاز شب يكشنبه مىشمارند و در نتيجه به تقوفهء نيسن كه اعتدال بهارى باشد خواهند رسيد . ما در مباحث گذشته ابعاد ميان تقوفات را بنابر رأى عامى و محصل بيان
--> ( 1 ) - مقصود از امير المؤمنين شمس المعالى است كه اين كتاب به او اهدا شده و چنان كه در مبحث القاب گذشت خلفاى عباسى اين لقب را براى او فرستاده بودند .